Subsidie Spotlight: ruimte voor vrouwen en meisjes in de publieke ruimte
De publieke ruimte is er voor iedereen. Toch gebruiken vrouwen en meisjes straten, pleinen, parken, speelzones en sportterreinen niet altijd op dezelfde manier als mannen en jongens. Ze voelen zich vaker onveilig, vermijden bepaalde plaatsen en passen hun gedrag aan wanneer ze zich in de publieke ruimte verplaatsen.
Met de projectoproep ‘Ruimte voor vrouwen en meisjes’ wil het agentschap Binnenlands Bestuur projecten ondersteunen die daar concreet verandering in brengen. De oproep is interessant voor lokale besturen die niet alleen een plein, park of buurt willen herinrichten, maar samen met vrouwen en meisjes willen onderzoeken hoe publieke ruimte veiliger, toegankelijker en inclusiever kan worden gebruikt.
Waarom is deze oproep interessant?
De oproep is breed, maar niet vrijblijvend. Een goed project moet meer doen dan een plek aantrekkelijker maken. Het moet ook een duidelijk verhaal vertellen, aansluiten bij het DNA van de plek, toegankelijk zijn voor verschillende doelgroepen en een positieve bijdrage leveren aan natuur, water of landschap.
Daarmee is dit geen klassieke toeristische investeringsoproep. De lat ligt hoger: projecten moeten tegelijk beleving, toegankelijkheid, duurzaamheid en natuurpositieve impact combineren. Maar precies daarin schuilt ook de kans, want sterke projecten die dat combineren, kunnen rekenen op tot 300.000 euro subsidie en een prominente plek in het Focusjaar Natuur & Water 2028.
Wat wil Vlaanderen hiermee bereiken?
De oproep vertrekt vanuit drie nauw verbonden uitdagingen.
- Ten eerste gaat het over veiligheid en veiligheidsbeleving. Vrouwen en meisjes moeten zich vrijer kunnen bewegen en minder plaatsen of tijdstippen vermijden uit angst voor intimidatie of onveiligheid.
- Ten tweede kijkt Vlaanderen naar gegenderd ruimtegebruik en toegankelijkheid. Wie gebruikt een plein, park of sportzone? Wie blijft er lang, wie passeert alleen en wie is er nauwelijks aanwezig? Projecten moeten verschillen in ruimtegebruik zichtbaar maken en concrete drempels wegnemen.
- Ten derde staat participatie en vertegenwoordiging centraal. Vrouwen en meisjes mogen niet alleen worden bevraagd wanneer een ontwerp bijna klaar is. Ze moeten een daadwerkelijke stem krijgen bij het onderzoeken, ontwerpen, testen en evalueren van de publieke ruimte. Een project moet inzetten op een combinatie van deze drie thematische lijnen.
Dat betekent dat een klassiek herinrichtingsproject waarbij een bestuur eerst een ontwerp maakt en daarna een algemeen participatiemoment organiseert, niet automatisch aansluit bij de oproep. De geleefde ervaringen van verschillende groepen vrouwen en meisjes moeten vanaf de start mee richting geven aan het project.
Vier verplichte onderdelen
Elk project moet minstens vier elementen bevatten.
- Een praktijkgericht initiatief
Het project moet op het terrein een aantoonbare verandering realiseren op het vlak van veiligheid, toegankelijkheid en participatie. Alleen verlichting bijplaatsen, enkele zitbanken installeren of een vrouwentoilet voorzien, volstaat niet. Fysieke aanpassingen moeten worden gecombineerd met acties die sociale dynamieken en gebruikspatronen beïnvloeden.
Denk bijvoorbeeld aan het herdenken van een sportzone in combinatie met activiteiten voor meisjes, het testen van verschillende manieren om een plein te gebruiken of het activeren van een park op tijdstippen waarop vrouwen het vandaag vermijden. De ontwikkeling en uitvoering moeten gebeuren via een participatief traject met vrouwen en meisjes.
- Een bovenlokale output
De oproep wil meer bereiken dan een eenmalig lokaal experiment. Projecten moeten hun ervaringen documenteren en vertalen naar een product dat ook elders kan worden gebruikt.
Dat kan bijvoorbeeld een handleiding voor genderinclusieve pleinontwikkeling zijn, een participatiemethodiek, een scan voor publieke ruimtes, een set ontwerpprincipes of een praktisch instrument voor gemeentelijke diensten en ontwerpers.
- Een sensibiliserende of informerende actie
Het brede publiek moet inzicht krijgen in de drempels die vrouwen en meisjes ervaren. Dat kan via een campagne, tentoonstelling, podcast, publieksmoment, wandeling of een ander creatief format.
De sensibilisering is dus geen beperkte communicatieactie waarmee het project enkel bekend wordt gemaakt. Ze moet de onderliggende ongelijkheid zichtbaar en bespreekbaar maken.
- Een samenwerkingsverband
De indiener moet samenwerken met relevante partners. Voor een lokaal bestuur kan dat bijvoorbeeld gaan om jeugd- en vrouwenorganisaties, sportclubs, buurtwerkingen, scholen, politie, straathoekwerk, een toegankelijkheidsorganisatie en een onderzoeks- of ontwerppartner.
Bij de aanvraag moeten intentieverklaringen van de beoogde partners worden toegevoegd. De rol en meerwaarde van iedere partner moeten duidelijk worden beschreven.
Aandachtspunten voor lokale besturen
- Begin niet bij de vraag welke infrastructuur het bestuur wil aanpassen. Start bij de ervaringen en het daadwerkelijke gebruik van vrouwen en meisjes.
- Betrek de doelgroep vóór het projectconcept en het ontwerp vastliggen. Participatie moet richting geven aan beslissingen en mag niet worden herleid tot consultatie achteraf.
- Combineer ruimtelijke ingrepen met beheer, activiteiten, sociale interactie en organisatiecultuur. Een plek wordt niet automatisch inclusiever door alleen de inrichting te veranderen.
- Denk vanaf de start bovenlokaal. Documenteer hoe keuzes tot stand komen, welke interventies wel en niet werken en onder welke voorwaarden de aanpak overdraagbaar is.
- Maak verduurzaming concreet. Benoem welke richtlijnen, beheersafspraken, budgetten, functies of beleidsprocessen na afloop worden aangepast.
- Ten slotte is een goede voorbereiding van de aanvraag noodzakelijk. Naast het digitale formulier zijn een visueel projectplan met tijdlijn, een gedetailleerde begroting, een budgettering per operationele doelstelling en intentieverklaringen van de partners verplicht.
Fictief voorbeeld: "Iedereen op het Plein"
In dit fictieve voorbeeld tonen we hoe een lokaal bestuur de verschillende vereisten van de oproep met elkaar kan verbinden.
Meer weten of zelf aanvragen?
Alle info vind je in Subsidiemanager of op de websites van de verstrekker.
